RÖPORTAJ: RAZİYE ERDEN YILDIRIM
Mersin’de limon üreticileri, zirai don, artan girdi maliyetleri, ihracat belirsizliği ve fiyat istikrarsızlığı nedeniyle üretimde büyük bir çıkmazla karşı karşıya. Limon üreticisi Neslihan Çelebi, yılların emeği olan limon ağaçlarını verim alamadıkları için kurutmak zorunda kalan üreticilerin yaşadığı çaresizliği anlatarak, “Çocuk gibi büyüttüğü ağaçları kurutmak zorunda kaldı.” sözleriyle sektörün geldiği noktayı özetledi.
Türkiye’nin önemli tarım merkezlerinden biri olan Mersin’de geçtiğimiz yıl yaşanan zirai don, başta limon olmak üzere birçok tarım ürününde ciddi kayıplara yol açtı. Üretici, doğal afetlerin ardından bu kez ihracat yasağı ile sınandı. Süreç içerisinde limon fiyatları hızla yükseldi, yaz aylarında pazarlarda kilosu yüksek fiyatlara kadar çıkan limon, vatandaşın tepkisine neden oldu. Yaşanan iklim olayları ve belirsizlik ortamı, üreticiyi derinden etkilerken, bazı üreticiler verim alamayacağı gerekçesiyle limon ağaçlarını kesmek zorunda kaldı. Mevsim normallerinin üzerinde seyreden sıcaklıklar ve değişen iklim koşulları da üretim modelinin değişmesi gerektiğine dair tartışmaları beraberinde getirdi. Mersin Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) Başkanı Hakan Sefa Çakır ise, 2025 yılı değerlendirme toplantısında önceki ihracat yasağı kararını durdurduklarını ancak yeni ihracat yasağının gündeme gelebileceğini ifade etti.
Mersin’de limon üreticiliği yapan Neslihan Çelebi ile 2026 yılında limon üreticisini nelerin beklediğini, sektörün karşı karşıya olduğu riskleri ve üreticinin beklentilerini konuştuk.
Kaç yıldır üreticisiniz?
Anne babadan kalma, yaklaşık 40 yıldır devam eden limon üretimimiz var.
Bu yıl limon para etti mi, yoksa ağaçta mı kaldı?
Limon para etmedi. Geçen yıl iklimin olumsuz etkileri, limon para etmediği için birçok üreticinin ağaçlarını kesmesi ve kurutması rekoltenin düşmesine neden oldu.
Bahçe ile market arasındaki makas çok mu açık?
Evet, yaklaşık yüzde 150’ye varan bir fark var.
Bir limon ağacı masrafını çıkarabiliyor mu?
Hayır, çıkaramıyor. Limon ağacı zaten 10’uncu yılında verimli hale geliyor. Bu süre boyunca hep cebinizden harcıyorsunuz. Akdeniz gibi dağlık bölgelerde araziyi iş makineleriyle bahçeye dönüştürmenin ciddi bir maliyeti var. Gübre, ilaç ve diğer girdi masrafları çok ağır. Çiftçi çoğu zaman kendi emeğini bile hesaba katmıyor. Yan gelir olmadan sadece limonla geçinmek çok zor.
Üretici mi kazanıyor, aracı mı?
Bu işte kazanan aracı.
İklim değişikliği limon bahçelerini vurdu. Bu durumdan üretim nasıl etkilenir?
Yaşanan don ve aşırı hava olaylarının elbette üretime etkisi var, ancak üretimi tamamen durduracak boyutta değil.
İhracat durursa Mersin limonuna ne olur?
En büyük problem, ihracatta girdi maliyetlerinin yüksek olması. Ayrıca komşu ülkelerdeki savaş hali ve siyasi ilişkiler de ciddi bir engel. Zamanla bu sorunlar üretimi durdurup ithalatın önünü açıyor.
Peki, soğuk hava depoları…
Soğuk hava deposu süreci en azından uzatabiliyor. Limonun bir hasat dönemi var sonuçta. Ama bu biraz da şans işi dışarıdan ithal ürün gelmezse kazandırabiliyor.
Bahçede en son ne zaman yüzünüz güldü?
Kalem kalem hesaplandığında, hiç gülmedi.
Mersin’de limon üretimini 10 yıl sonrasında da görebilecek miyiz?
İktidar gerekli desteği verir ve taban fiyat net bir şekilde belirlenirse neden olmasın.
Devlet desteği limon üreticisine yetiyor mu?
Üreticiye doğrudan yeterli destek verilmiyor. Aracı firmalara ise zaman zaman çok düşük katkılar sağlanıyor.
Bir üretici olarak yetkililere sesinizi duyurabiliyor musunuz?
Sesimizi Tarım Bakanı ve hükümet duymalı ama maalesef duymak istemiyorlar. Bu ses duyulmadığı için tarım gençleşemiyor. Anne babalarımızdan sonra üretimi sürdürecek kimse kalmıyor.
İhracat yasağının yeniden gündeme geleceği konuşuluyor…
Bakanlığın, soğuk hava depolarında ne kadar ürün bulunduğuna dair bildirim yapılmasını isteyen bir yayın yayımlaması, iç piyasaya yetecek kadar ürün olduğu anlamına geliyor. Asıl önemli olan ise, daha düşük maliyetle yurt dışından limon getirilip depolardaki yerli ürünlerin maliyetinin altına düşülmemesidir. Üretici bu noktada da darbe alırsa, birkaç yıl içinde limonda tamamen ithalata bağımlı bir ülke haline geliriz.
Son olarak neler söylemek istersiniz…
Yel vuracak, sel vuracak, don olacak… Ürün ancak 5 yılda bir para edecek. Ortada ürün yok, yıllarca gözümüz gibi baktığımız mahsulümüz dalında kaldı, ağaçlar yoruldu. Birçok kişi artan maliyetlere dayanamadı. Taban fiyat yok, üretici önünü göremedi. Çocuk gibi büyüttüğü ağaçları kurutmak zorunda kaldı. Çiftçilik artık kumar işi oldu.
|
Yorumlar (0)
