“Mizah hiçbir zaman bitmeyecek”

Tarih: 5 Haziran 2026 Cuma 17:51

Mizah Günleri nasıl ortaya çıktı?

2022 yılında İçel Sanat Kulübü’nde yeni yönetim göreve geldikten kısa süre sonra pandemi başladı. İnsanlar evlere kapandı. Çok korkutucu ve tedirgin edici bir süreçti. Ama biz o dönemde bile sanat üretimini durdurmamaya çalıştık. Çünkü insanların moral ve motivasyona ihtiyacı vardı. İçel Sanat Kulübü yıllardır kültür ve sanat üretimiyle topluma ilham vermeye çalışan bir kurum. Yaklaşık 40 yıllık geçmişi olan bir yapıdan söz ediyoruz. Ben de o dönem yönetim kurulundaydım ve amatör olarak karikatürle ilgileniyordum. Mizah ve Karikatür Günleri fikrini o dönem başkanımız Mecit Baskın’la paylaştım. Sağ olsun çok destek verdi ve böylece bu süreç başlamış oldu.

“MERSİN, PARALİMPİK SPORLAR AÇISINDAN CAZİBE MERKEZİ HALİNE GELDİ”

İçel Sanat Kulübü 5. Mizah Günleri’nde bu yıl özellikle “engelsiz spor” temasını seçmenizin nedeni nedir?

Engelsiz spor derken bunu sadece tek boyutuyla düşünmemek gerekiyor. Çünkü tamam, aklımıza ilk gelen şey engelli bireylerin spora erişimi, ulaşımı, sporun içinde kalmaları, onlar için gerekli spor sahalarının ulaşılabilir olması ve sürdürülebilir olması oluyor. Ama diğer taraftan da spora ulaşmak isteyen engeli olmayan bireylerin de aynı şekilde kolaylık sağlanması gerekiyor. Bu mantıkla düşündüğümüzde şehir idarelerine çok önemli sorumluluklar düşüyor. Belediyelere, ilgili kurumlara önemli sorumluluklar düşüyor. Bunlar nedir diye düşünecek olursak; yeteri kadar spor sahasının sağlanmış olması, ekipmanların sağlanmış olması, insanların spor alanlarına rahat ulaşabilmesi gibi temel konular öne çıkıyor. Bu noktada Mersin gerçekten şanslı bir şehir. Ama gönlümüzden geçen şey, ülkenin genelinde de böyle bir ulaşım ve erişim kolaylığının sağlanması. Biz de tam olarak bu iki temel noktada farkındalık oluşturmak amacıyla engelsiz spor temasını öne çıkarmak istedik ve bu yılki 5. Mizah Günleri’nin ana başlığı olarak belirledik. Öncelikle engelsiz spor teması biraz da son yıllarda yaşanan gelişmelerden hareketle ortaya çıktı. Özellikle 2024 Paris Olimpiyatları ve Paralimpik Oyunları’nda ülkemizin elde ettiği başarılar çok etkili oldu. Malumunuz, dört yılda bir düzenlenen bu organizasyonlarda önce Olimpiyat Oyunları, ardından Paralimpik Oyunlar yapılıyor. Türkiye Milli Paralimpik Komitesi’nin özverili çalışmaları neticesinde ülkemiz çok büyük başarılar elde etti. Dünya basınında da çok geniş yer buldu.

Haliyle o dönemden sonra ülkede engelli bireyler için spor, spora erişim ve ulaşım konularında teşvik edici faaliyetler giderek arttı. Özellikle genç engelli bireyler için spor bir hayata tutunma noktası haline geldi. Bu son derece memnuniyet verici bir gelişmeydi. İnsanlara moral, motivasyon, hedef ve yaşam amacı vermesi açısından gerçekten çok kıymetliydi. Buradan hareketle baktığımızda Mersin de son iki yıldır paralimpik sporlar açısından önemli bir cazibe merkezi haline geldi. Çünkü Mersin’in coğrafi yapısı çok uygun. Şehir düz ve ulaşılabilir bir yapıya sahip. Düz zeminlerin fazla olması, spor sahalarının modern olması ve özellikle 2013 Akdeniz Oyunları’yla şehrimize kazandırılan tesislerin uluslararası standartlarda olması çok büyük avantaj sağlıyor. Geçtiğimiz yıl dünya plaj sporları organizasyonları yapıldı. Bu yıl yine Dünya Gençlik Oyunları gerçekleştirilecek. Bunlar şehir adına çok önemli kazanımlar. Biz de hem ülkemiz hem de şehrimiz açısından önem kazanan bu konuda farkındalık oluşturmak istedik.

Mizah sizce bugün Türkiye’de hâlâ düşündüren bir sanat mı yoksa sadece eğlendiren bir alan hâline mi geldi? Son yıllarda dijitalleşme ve yapay zekâ sanat üretimini nasıl etkiledi?

Mizah çok temel bir kavram aslında. İnsani bir ihtiyaç olan gülmenin kurgusal bir tasviri diyebiliriz. Yazıyla, çizgiyle ya da hikâyeyle anlatılan bir toplumsal yansıma. Tabii ki zaman içerisinde çok değişti. Yaklaşık 50 yıllık yaşamım boyunca hem ülke mizahını hem de son dönemlerde internet ve sosyal medyanın etkisiyle dünya mizahını takip etmeye çalıştım. Özellikle 80’li yıllarda mizah dergileriyle tanıştığımız dönemlerde imkânlar çok daha kısıtlıydı. O dönem bir gırgır dönemi vardı. Türkiye’de mizah dergiciliğinin halka en güçlü şekilde yansıdığı ilk büyük oluşum diyebiliriz. Elbette daha önce de farklı girişimler vardı ama toplumsal yaygınlığı sağlayan yapı Oğuz Aral’ın oluşturduğu Gırgır ekolüydü. Sonrasında oradan yetişen çok sayıda usta mizahçı ve karikatürist farklı dergilerde kendi sanatlarını üretmeye devam etti. Bugün bizim Mizah Günleri kapsamında ağırladığımız çok değerli isimler de aslında o ekolden gelen, Oğuz Aral’ın öğrencileri olarak yetişmiş insanlar. Onlar da bundan her yerde gururla bahsediyorlar. Ama bugün baktığımızda mizahın en büyük dönüşümünü kesinlikle sosyal medya yarattı diyebilirim. Eskiden mizah yapanları biz takip ederdik. Haftalık mizah dergilerini alır, çizerleri beklerdik. Ama bugün geldiğimiz noktada herkes mizah üretebilir hale geldi. Özellikle Instagram ve diğer sosyal medya platformlarında içerik üreten insanlar çok dikkat çekici işler yapmaya başladı. Büyük prodüksiyonlarla mizah üretenler de var, çok basit ama etkili içerikler hazırlayanlar da var. Bir fotoğrafın altına yazı eklemek ya da videoya farklı bir ses yerleştirmek bile mizah üretimine dönüştü. Bu durum mizahın şeklini de değiştirdi, tüketim biçimini de değiştirdi. Artık mizah tüketicisinin beklentileri çok farklı. Buna göre içerikler üretiliyor. Çünkü mizah doğrudan toplumun yansıması olan dinamik bir yapı. Toplum değiştikçe mizah da değişiyor. Eskiden bir karikatürü okuduğunuzda düşüncelerinizi belki bir mektupla aylar sonra iletebiliyordunuz. Benim bunu yaptığım dönemler oldu. Ama şimdi içerik paylaşılır paylaşılmaz binlerce yorum geliyor. İçeriği üreten kişi yaptığı işin beğenilip beğenilmediğini anında görebiliyor. Bu da mizahı çok daha hızlı değişen, sürekli güncellenen bir yapıya dönüştürüyor. Tabii yapay zekâ konusu da artık çok önemli bir başlık haline geldi. Özellikle görsel üretim, karikatür ve çizgi roman alanında ciddi şekilde konuşuluyor. Biz de bu nedenle bu yıl etkinlik programına ‘Karikatür ve Mizaha Yapay Zekânın Etkisi’ başlıklı özel bir panel ekledik. Çünkü gerçekten güncel, yenilikçi ve üzerinde konuşulması gereken bir konu olduğunu düşünüyoruz.”

Mizahın bugün en büyük sınavı sizce nedir: sansür mü, dijitalleşme mi, ilgisizlik mi?

Hepsi biraz iç içe geçmiş durumda. Özellikle mizah dergiciliği açısından baktığımızda son 10 yıldır çok sancılı bir süreç yaşandı. Birçok mizah dergisi kapandı. Çünkü insanlar artık içeriklere dijital platformlardan çok daha rahat ulaşıyor. Mizah üreticileri de dijitale yöneldi. Atölyeler, workshoplar, dijital içerikler ve abonelik sistemleri oluştu. Böyle bir dönüşüm yaşandı. Ama mizah hiçbir zaman bitecek bir kavram değil. Çünkü gülmek, düşünmek, düşünürken eğlenmek insanların temel ihtiyaçlarından biri. Mizah da tam olarak bunun karşılığı. O yüzden mizah üretimi de karikatür de çizgi roman da hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmayacak. Sansür konusu ise tabii ülkenin ayrı bir gerçeği. Dönem dönem çeşitli yaptırımlar olabiliyor. Hepimizin gördüğü, yaşadığı durumlar var. Ama biz yine de mizahın iyileştirici gücüne inanıyoruz ve bu etkinlikleri de biraz bunun için yaşatmaya çalışıyoruz.