Tarih ve doğa yürüyüşüyle birleşti

Tarih: 7 Haziran 2026 Pazar 17:14

İçel Sanat Kulübü tarafından düzenlenen günübirlik tarih ve kültür gezisinde katılımcılar, Başnalar Kalesi başta olmak üzere İnsu, Erçel (Değirmençay), Manavşa Kalesi ve Turunçlu güzergâhını gezerek Milli Mücadele yıllarının izini sürdü. Gezi kapsamında katılımcılara Başnalar Savaşı’nın Mersin’in kurtuluş mücadelesindeki yeri, Kuvayımilliye’nin Toroslar’daki örgütlenmesi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün Mondros sonrası bölgede yürüttüğü çalışmalar hakkında bilgiler aktarıldı. Dün Cumhuriyet Alanı’ndan hareket eden grup, ilk olarak İnsu Köyü üzerinden Başnalar Kalesi’ne ulaştı. Katılımcılar burada hem tarihi alanı gezdi hem de Kurtuluş Savaşı yıllarında bölgede yaşanan mücadeleyi yerinde dinledi. Gezi boyunca katılımcılara yalnızca tarihi bilgiler aktarılmadı; Toroslar’daki direniş ruhu, Kuvayımilliye’nin örgütlenme süreci ve Mersin’in Milli Mücadele yıllarındaki stratejik önemi de anlatıldı.

“MONDROS’TAN SONRA SAVAŞIN BİTTİĞİ DÜŞÜNÜLÜYORDU AMA ASIL MÜCADELE YENİ BAŞLIYORDU”

İçel Sanat Kulübü Başkan Yardımcısı ve Tarih Kurulu Üyesi Sedat Kutlu, gezi öncesinde yaptığı değerlendirmede Başnalar Savaşı’nın yalnızca Mersin tarihi açısından değil, Türkiye’nin kurtuluş mücadelesi açısından da son derece önemli olduğunu söyledi. Kutlu, I. Dünya Savaşı’nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’yla birlikte işgal sürecinin başladığını belirterek, “Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918’de imzalandı ve 31 Ekim’de yürürlüğe girdi. O tarihten sonra Mersin’e önce İngilizler ardından Fransızlar asker çıkardı. O dönem Mersin’in çevresine baktığınızda liman, iskeleler ve demiryolu hattı son derece stratejik bir öneme sahipti. Özellikle Pozantı üzerinden İç Anadolu’ya, oradan da Halep ve Filistin’e kadar uzanan demiryolu hattının kontrol altında tutulması isteniyordu” dedi. Mustafa Kemal Atatürk’ün daha savaşın hemen ardından bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini vurgulayan Kutlu, “Mustafa Kemal, Mondros şartlarını kabul etmeyeceğini İstanbul hükümetine bildirmişti. 5 Kasım 1918’de Mersin’e geldi. Karamancılar Konağı’nda kaldı ve burada önemli görüşmeler yaptı. O dönemde söylediği en önemli şeylerden biri ‘Savaş bitmedi, asıl mücadele şimdi başlayacak’ düşüncesiydi. Suriye’den çekilen birliklerin silahlarının Toros eteklerindeki köylere dağıtılması emrini verdi. Daha Kuvayımilliye ve Müdafaa-i Hukuk kurulmadan bölgede örgütlenme çalışmaları başladı” diye konuştu.

“İÇEL’DE 21 AYRI SAVAŞ YAŞANDI”

Milli Mücadele yıllarında Mersin ve çevresinde çok güçlü bir direniş örgütlendiğini belirten Kutlu, bölgede kurulan Kuvayımilliye müfrezelerinin Fransız işgaline karşı önemli mücadeleler verdiğini anlattı. Kutlu, “Bugünkü Mersin merkez, Silifke, Mut, Gülnar, Erdemli, Pozantı ve Çamlıyayla’yı kapsayan İçel bölgesinde önce Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri, ardından Kuvayımilliye teşkilatları oluşturuldu. Yaklaşık 40 müfreze kuruldu. Müfreze komutanlarının büyük bölümü Balkanlar’da, Filistin’de, Halep’te savaşmış asker ve subaylardan oluşuyordu. 1920 ile 1922 yılları arasında İçel bölgesinde Fransız kuvvetlerine karşı tam 21 ayrı savaş gerçekleşti. Bunun dışında çok sayıda baskın ve çatışma da yaşandı” ifadelerini kullandı.

“BAŞNALAR SAVAŞI KUVÂ-Yİ MİLLİYE’NİN İLK ÖNEMLİ BAŞARILARINDAN BİRİ”

Başnalar Kalesi’nin stratejik konumunun savaşın kaderini belirleyen unsurlardan biri olduğunu ifade eden Kutlu, Fransız birliklerinin bölgeyi ele geçirmek istemesi üzerine çatışmaların başladığını söyledi. Kutlu, “Başnalar Kalesi bugün Gelinciktepe’nin arkasında, ovaya hâkim bir noktada bulunuyor. Oraya çıktığınız zaman bütün bölgeyi kontrol edebiliyorsunuz. Fransızlar burayı ele geçirerek Toros eteklerini kontrol altına almak istedi. Ancak Mustafa Nail komutasındaki müfreze bu haberi alınca çevredeki köylerden topladığı yaklaşık 150 kişiyle birlikte harekete geçti. 17 Mart 1921’de gerçekleşen ve yaklaşık 9 saat süren savaşta 330 kişilik Fransız birliği geri püskürtüldü. Fransızlar ciddi kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı. Başnalar Savaşı bu yönüyle Kuvayımilliye’nin Anadolu’daki ilk önemli başarılarından biri olarak görülüyor” dedi. Başnalar kahramanlarından Mustafa Nail’in yaşam öyküsünün de başlı başına önemli olduğunu belirten Kutlu, “Mustafa Nail henüz 23 yaşındaydı. Daha sonra Eshab-ı Kehf civarında gerçekleşen çatışmada şehit düştü. Sina’da uzun süre esir kalmış bir isimdi. Bölgedeki kahramanlık hikâyeleri aslında çok büyük ama yeterince bilinmiyor” diye konuştu.

“MERSİN’İN MİLLİ MÜCADELE KAHRAMANLARINI GÜN YÜZÜNE ÇIKARMAYA ÇALIŞIYORUZ”

Yaklaşık üç yıl önce İçel Sanat Kulübü bünyesinde bir Tarih Kurulu oluşturduklarını anlatan Kutlu, amaçlarının Mersin’in Milli Mücadele tarihini daha görünür hale getirmek olduğunu söyledi. Kutlu, “Biz sadece Başnalar üzerine çalışmıyoruz. Mersin’in Milli Mücadele yıllarındaki kahramanlarını, savaşlarını ve direniş hikâyelerini araştırıyoruz. Silifke, Mut, Gülnar, Erdemli, Tarsus ve Mersin’de paneller ve sergiler düzenliyoruz. 1914-1923 yılları arasında savaşmış, şehit olmuş ya da gazi olmuş yaklaşık 250 Mersinlinin fotoğraflarını topladık. Bu fotoğrafları sergilerde halkla buluşturuyoruz. Başnalar artık yalnızca yerel bir konu değil; bunun Mersin ve Türkiye gündeminde daha fazla yer alması gerektiğine inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

TARİH DOĞA YÜRÜYÜŞÜYLE BİRLEŞTİ

Başnalar Kalesi’ndeki anlatımların ardından grup, Erçel Mahallesi’ne geçerek burada mola verdi. Katılımcılar daha sonra Manavşa Kalesi’ni gezdi, Azı Dağı eteklerinde doğa yürüyüşü yaptı ve Erçel Vadisi ile Kamer Deresi’nin doğal güzelliklerini yerinde inceleme fırsatı buldu. Turunçlu’da verilen yemek molasının ardından program sona ererken, katılımcılar hem bölgenin tarihi mirasını yerinde görme hem de Milli Mücadele’nin Toroslar’daki izlerini yakından tanıma fırsatı buldu.