Nagidos’un hikâyesi toprağın altından çıkıyor

Tarih: 14 Haziran 2026 Pazar 16:27

Mersin’in Bozyazı ilçesinde, denize karşı sessizce yükselen Paşabeleni Tepesi, ilk bakışta sıradan bir tepe gibi görünüyor. Ancak bu tepenin altında, Doğu Akdeniz’in en önemli antik kentlerinden biri olan Nagidos’un izleri yatıyor. Binlerce yıl önce ticaret gemilerinin uğrak noktası olan, kendi parasını basan ve farklı medeniyetleri bir araya getiren Nagidos, bugün arkeologların ve tarihçilerin üzerinde çalışmayı sürdürdüğü önemli merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

HİKÂYESİ HELENLERDEN DE ESKİYE UZANIYOR

Nagidos’un geçmişi yalnızca antik Yunan kolonilerine dayanmıyor. Araştırmalar, bölgenin MÖ 2’nci yüzyılda Luvi halklarının kurduğu Tarhundaşşa Krallığı sınırları içerisinde yer aldığını gösteriyor. Kazılarda ortaya çıkarılan Demir Çağı buluntuları da bölgede Helenlerden önce yerleşim bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle Nagidos, farklı kültürlerin izlerini taşıyan çok katmanlı bir yerleşim olarak değerlendiriliyor. Tarihçi Hekataios, kentin Semitik kökenli bir kişi tarafından kurulduğunu öne sürse de bu bilgi kesinlik taşımıyor. Tarihçilerin büyük bölümü ise Nagidos’un MÖ 7’nci yüzyılda Samoslu kolonistler tarafından geliştirilen bir liman kenti olduğu görüşünde birleşiyor.

DOĞU AKDENİZ’İN TİCARET KAPILARINDAN BİRİYDİ

Nagidos’un bulunduğu konum, kentin neden bu kadar önemli olduğunu da ortaya koyuyor. Bir yanında Toros Dağları, diğer yanında Akdeniz, karşısında ise Nagidoussa Adası bulunan kent; Kıbrıs, Mısır, Fenike ve Anadolu arasındaki ticaret yollarının kesişme noktasında yer alıyordu. Kıbrıs’tan gelen bakır, Mısır’dan gelen tahıl, Fenike’den taşınan değerli ürünler ve Anadolu içlerinden getirilen kereste gibi birçok ürün Nagidos Limanı üzerinden taşınıyordu. Bu hareketlilik, küçük kıyı kentini bölgenin ekonomik açıdan güçlü merkezlerinden biri haline getirdi.

KENDİ PARASINI BASAN KENT

Nagidos’un zenginliğini ortaya koyan en önemli buluntular arasında kentte basılan gümüş sikkeler yer alıyor. MÖ 5. ve 4. yüzyıllarda kendi darphanesine sahip olan kentte basılan paralarda üzüm salkımları, Tanrı figürleri ve Yunanca ile Aramice yazılar bulunuyor. Uzmanlar bu durumun, Nagidos’un hem Helen dünyası hem de Pers coğrafyasıyla güçlü ilişkiler kurduğunu gösterdiğini belirtiyor. Kentte bulunan Pers komutanı Pharnabazus’a ait gümüş sikkeler de Nagidos’un dönemin önemli ticaret merkezlerinden biri olduğuna işaret ediyor.

BABİL KRALLARININ SEFERLERİNDE ADI GEÇİYOR

Nagidos ve çevresi yalnızca ticaretle değil, siyasi gelişmelerle de tarih sahnesinde yer aldı. Yeni Babil kaynaklarında adı geçen Pirindu Kralı Appuaşu’ya karşı düzenlenen seferler, bölgenin antik çağdaki önemini ortaya koyuyor. MÖ 557-556 yıllarında Babil Kralı Nergilissar’ın ordularının bugünkü Gülnar sınırlarındaki Meydancıkkale’ye kadar ulaştığı biliniyor. Bu bilgiler, Dağlık Kilikya’nın o dönemde de stratejik bir bölge olduğunu gösteriyor.

TARİHİN ŞİFRESİNİ ÇÖZEN YAZIT

Nagidos’un geçmişine ışık tutan en önemli eser ise bugün Mersin Müzesi’nde sergilenen ünlü Nagidos Yazıtı. MÖ 238 yılına tarihlenen yazıt, yalnızca bir kitabe değil, adeta dönemin resmi kayıtları niteliğinde. Yazıtta Nagidos ile komşu Arsinoe kenti arasındaki sınırlar, arazi paylaşımı, vatandaşlık hakları, kutsal alanlar ve dönemin yöneticilerine ilişkin bilgiler yer alıyor. Araştırmacılar, Kilikya tarihine ilişkin en önemli belgelerden biri olarak kabul edilen bu yazıt sayesinde bölgenin Helenistik dönemine dair çok sayıda bilinmeyen ayrıntının ortaya çıkarıldığını ifade ediyor.

KAYIP KENT ARSİNOE HÂLÂ ARANIYOR

Nagidos Yazıtı’nın en dikkat çekici yönlerinden biri de “Arsinoe” adlı antik kentten söz etmesi. Ptolemaioslar döneminde kurulduğu düşünülen bu kentin tam olarak nerede bulunduğu bugün bile bilinmiyor. Araştırmacılar Arsinoe’nin Bozyazı çevresinde yer aldığını tahmin etse de şimdiye kadar kesin bir sonuca ulaşılamadı. Bu nedenle Nagidos Yazıtı, aynı zamanda kayıp bir kentin izini süren araştırmaların da en önemli kaynaklarından biri olarak görülüyor.

KORSANLAR GELDİ, TİCARET YOLLARI DEĞİŞTİ

Bir dönem Doğu Akdeniz’in önemli limanlarından biri olan Nagidos’un çöküşü ise yavaş yavaş gerçekleşti. Uzmanlara göre Helenistik dönemde yaşanan siyasi mücadeleler, ticaret yollarındaki değişimler ve Kilikya korsanlarının artan faaliyetleri kentin önemini azaltmaya başladı. Arkeolojik veriler, Nagidos’un büyük bir savaş ya da felaket sonucu değil, zaman içerisinde terk edildiğini ortaya koyuyor. Bir zamanlar kendi parasını basan ve ticaret gemilerinin uğrak noktası olan kent, yüzyıllar içinde sessizliğe gömüldü.

TOPRAĞIN ALTINDAKİ SIRLAR HÂLÂ AÇIĞA ÇIKMAYI BEKLİYOR

Bugün Nagidos’ta sürdürülen çalışmalar, görünen kalıntıların aslında büyük bir yerleşimin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturduğunu gösteriyor. Akropol, liman bölgesi, nekropol alanları ve kutsal yapıların bulunduğu düşünülen bölgelerde araştırmalar sürerken; uzmanlar kentin en önemli sırlarının hâlâ toprağın altında saklı olduğunu belirtiyor. Bozyazı kıyılarında sessizce duran Nagidos, yalnızca bir antik kent değil; binlerce yıl boyunca Akdeniz’de hüküm süren medeniyetlerin bıraktığı izleri günümüze taşıyan açık hava arşivi olarak varlığını sürdürüyor.

NAGİDOS ANTİK KENTİ’NE NASIL GİDİLİR?

Nagidos Antik Kenti, Mersin’in Bozyazı ilçesinde, ilçe merkezine yaklaşık 3 kilometre uzaklıkta bulunan Paşabeleni Tepesi üzerinde yer alıyor. Mersin kent merkezinden özel araçla D-400 Karayolu üzerinden yaklaşık 220 kilometrelik bir yolculukla antik kente ulaşılabiliyor. Bozyazı ilçe merkezinden sonra Tekmen Mahallesi yönüne ilerlenerek Paşabeleni Tepesi’ne çıkılıyor. Kent kalıntıları denize hakim bir noktada bulunduğu için ziyaretçilere hem tarih hem de Akdeniz manzarasını bir arada sunuyor. Antik kentte düzenli ziyaretçi altyapısı bulunmadığından, bölgeyi gezmek isteyenlerin rahat yürüyüş ayakkabıları tercih etmeleri ve özellikle yaz aylarında yanlarında su bulundurmaları öneriliyor.