Toptancı halleri kurulmadan önce Mersin’in belirli mekânlarında veya meydanlarında küçük pazarlar veya seyyar çarşılar kurulurdu. Genellikle dağınık şekilde hizmet veren bu çarşılar ve pazarlar limana ve iskeleye yakın yerlerde kurulurdu. Gelen gemilerin kumanya ihtiyaçları buradan temin edilirdi. Gelen yolcuları bekleyen Yörük kervanları yükleri alır ve yolcuları Tarsus veya Silifke’ye kadar taşırdı. Yukarıdan gelen Yörükler yoğurt, süt, çökelek, peynir gibi ürünlerini pazara getirerek satardı. Gemilerin su ihtiyacı Yoğurt Pazarı ve Gümrük meydanındaki tulumbalardan karşılanırdı. Ova köylerinden gelenler yeşil sebze ve meyve gibi ürünlerini bu pazarlara getirirdi. İskele küçük olduğundan gelen gemiler açıkta demirlerdi. Sahilde bekleyen balıkçı tekneleri ve mavnalar gemilere giderek tahmil ve tahliye işi yapardı.
Geçmiş dönemlerde Mersin’i ziyaret eden batılı gezginler de bu çarşılardan söz ederdi. Fransız gezgin M. B. Chantre1897 tarihli Kilikya anılarında Mersin’i şöyle tanımlamış: “Gezimiz esnasında zor da olsa çeşitli fotoğraflar çekebiliyoruz. En canlı sokaklar pazar yerleridir, zira bu sokakların üzerleri, güneşten korunmaları ve halkın rahatça dolaşabilmesi için, geniş brandalarla örtülmüştür.”
En hareketli saatler geminin körfeze demirlediği saatlerdi. Geminin geldiğini duyanlar hemen pazara ve sahile giderek tezgâhlarını kurar ve yolcuları beklerdi. Akşama doğru yolcular gittikten sonra ortalık tenhalaşır, herkes köyüne dönerdi. Geride sadece Gümrük memurları ve görevliler kalırdı. Mersin diye bir köy bile yoktu, sadece bir iskele vardı. Zamanla gelen yabancılar ve ticari emtia için depolar, konsolosluklar ve posta işletmeleri açıldı. Mersin iskelesi ve civarında genellikle yabancılar yerleşikti. Mersin’in yerlisi civar köylerde ikâmet ederdi. Hatta yabancılar için otel bile inşa edilmişti. Çarşı ve pazarlar halen seyyardı ve meydanlarda kuruluyordu.
Mersin’in İlk Sebze Hali: 1924 yılında Mersin Belediyesi modern bir hal yapılmasının gerekliliğini Cumhuriyet’le birlikte tespit eder. Şimdiki Kasaplar Çarşısı’nın olduğu yerde bir bölümü meyve sebze bir bölümü de kasaplara olmak üzere bir ‘Şehir Hali’ kurulması kararı alınır.
Halin proje ve uygulaması bir İtalyan firmasına ihale yoluyla yaptırılmış, inşaatı da kısa sürede bitirilmiştir. Proje yapılması aşamasında, dönemin mimari özelliklerine dikkat edilmişti. Zaman içerisinde bu özellikler giderek yok olmuş eski görünümüne dair hemen hemen hiçbir iz kalmamıştır. Bir zamanlar Eski Mersin’in pek çok yapısında dikkat edilen ‘Selçuklu kemeri’ ve ‘birbirine bakışan iki hilal arasındaki yıldız deseni’, bu yapının her kapısının üzerinde yer alıyordu.
1926 yılında hizmete giren Belediye Şehir Hali, belli saatlerde açılıp ve belli saatlerde de kapanmaktaydı. Bu tesis kente yetersiz kalmaya başlayınca, hal rejimine uygun sebze ve meyve hali, 1957 yılında Hastane Caddesi, Kuru Çeşme civarında, 125 komisyoncu dükkânı ile hizmete girmişti. 1986 yılında ise şimdiki Toptancı Hal Kompleksi hizmete girmiştir.
Cumhuriyet’le birlikte şimdiki Kasaplar Çarşısı’nın olduğu yerin bir bölümü meyve sebze, bir bölümü de kasaplara ait olmak üzere bir ‘Şehir Hali’ kurulmasına karar verilir. Mersin geliştikçe ticaret te canlanır, eski sebze hali civarında Gümrük Meydanı yakınlarında çeşitli esnaftan oluşan ve Kıbrıs Çarşısı denilen küçük bir çarşı kurulur, 1961 yılına kadar Mersinlilerin rağbet ettiği bir çarşı konumundadır. 28 Ağustos 1961 tarihinde Mersinliler güne acı bir haberle uyanır. Kıbrıs Çarşısı’nda büyük bir yangın çıkmıştır. Çarşıda bulunan 15 dükkân tamamen yanmıştır.
Mersin Akdeniz İlçesinde yer alan 125 yıllık tarihi Küçük Çarşı, “Kentsel Dönüşüm Projesi” kapsamında 2018 yılında yıkıldı.
Aslında Mersin küçük çarşıları ile hafızalara yer etmiş tipik bir Akdeniz kentidir. Yakın zamanlarda Mersin’de büyük ve modern alışveriş merkezlerinin açılmasıyla küçük çarşılara olan ilgi giderek azalmıştır. Bu küçük çarşılardan günümüze kadar gelebilen Kasaplar Çarşısı ve Balık Pazarı halen Mersin halkının ilgi gösterdiği anonim çarşılardır.
